آیا انسان در حال از دست دادن توانایی «تلاش کردن» است؟
بازگشت به مقالات۱۴۰۵/۲/۸
آیا انسان در حال از دست دادن توانایی «تلاش کردن» است؟ نگاهی علمی به کاهش انگیزه و افزایش بیتحرکی در جوامع مدرن
در دهههای اخیر، شواهد اجتماعی و علمی متعددی نشان میدهند که سطح فعالیت بدنی، انگیزه و تحمل تلاش در جوامع مدرن در حال تغییر است. برخی پژوهشها این روند را بهعنوان نوعی «کاهش ظرفیت برای تلاش» یا افزایش گرایش به کمتحرکی توصیف کردهاند؛ پدیدهای که پیامدهای آن هم در سلامت جسمی و هم در سلامت روان قابل مشاهده است.
· کاهش انگیزه و افزایش بیتحرکی: دادههای اجتماعی
بررسیهای نظرسنجی در سالهای اخیر نشان میدهد که بخش قابل توجهی از افراد احساس کاهش انگیزه در فعالیتهای روزمره دارند. برای مثال، دادههای یک پیمایش اجتماعی در فرانسه در سال ۲۰۲۲ نشان میدهد که:
- حدود ۴۵٪ افراد تمایل کمتری به خروج از خانه دارند
- حدود ۳۷٪ کاهش انگیزه در محیط کار را گزارش کردهاند
اگرچه بخشی از این تغییرات ممکن است تحت تأثیر پیامدهای همهگیری کرونا باشد، اما بسیاری از تحلیلها از وجود یک روند ساختاری گستردهتر در سبک زندگی مدرن حکایت دارند.
· کاهش توان جسمی در نسل جدید
برخی دادههای آموزشی و سلامت عمومی نشان میدهند که سطح آمادگی جسمانی در نوجوانان و جوانان نسبت به دهههای گذشته کاهش یافته است. کاهش ظرفیتهای تنفسی و افت سطح فعالیت بدنی، عمدتاً با سبک زندگی کمتحرک و افزایش زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال مرتبط دانسته میشود.
این روند نشان میدهد که تغییرات رفتاری تنها محدود به حوزه روانی نیست، بلکه پیامدهای فیزیولوژیک قابل اندازهگیری نیز دارد.
· سه عامل اصلی در کاهش «تمایل به تلاش»:
1. تغییرات فرهنگی و ارزشی
در گذشته، بسیاری از جوامع بر اساس ارزشهایی شکل گرفته بودند که تلاش و کار را بهعنوان یک ضرورت اخلاقی و وجودی تعریف میکردند. با گذشت زمان، این نگاه بهتدریج دستخوش تغییر شد و پرسشهایی مانند «آیا باید تمام عمر را صرف کار کنیم؟» در مرکز بحثهای اجتماعی قرار گرفت.
2. تحول اقتصادی: شکلگیری «اقتصاد کاهش تلاش»
در اقتصاد مدرن، بخش قابل توجهی از خدمات و کالاها بهگونهای طراحی شدهاند که نیاز به تلاش فیزیکی و شناختی را کاهش دهند. این روند شامل: تحویل آنلاین غذا و کالا، دسترسی فوری به محتوای سرگرمی، خدمات دیجیتال بدون نیاز به جابهجایی، کاهش فعالیتهای روزمره فیزیکی، تحویل آنلاین غذا و کالا و دسترسی فوری به محتوای سرگرمی
میشود که میتوان آن را نوعی «اقتصاد راحتی» یا کاهش تدریجی سطح فعالیت روزانه نامید.
3. عوامل زیستی و تکاملی
از منظر زیستشناسی تکاملی، انسانها دارای تمایل طبیعی به صرفهجویی در انرژی هستند. شواهد انسانشناسی نشان میدهد که اجداد شکارچی-گردآورنده انسان، فعالیت روزانه محدودی برای تأمین نیازهای خود داشتند.
از این منظر، مغز انسان همچنان به گونهای عمل میکند که در صورت امکان، مسیرهای کمانرژیتر را ترجیح دهد. بنابراین، در محیطهای مدرن که امکان کاهش تلاش بهسادگی فراهم شده است، این گرایشِ طبیعی میتواند به افزایش بیتحرکی منجر شود.
شواهد علمی تأکید میکنند که فعالیت بدنی و روانی نه تنها یک انتخاب سبک زندگی، بلکه یک ضرورت زیستی برای حفظ سلامت انسان است. بازگشت به تعادل میان فعالیت و استراحت میتواند نقش مهمی در کاهش پیامدهای منفی سبک زندگی کمتحرک داشته باشد.
در نهایت، مسئله اصلی نه حذف تلاش، بلکه بازتعریف جایگاه آن در زندگی انسان معاصر است؛ بهگونهای که با ساختار طبیعی بدن و ذهن هماهنگ باشد.
# سلامت عمومی # سلامت جسمی# سلامت روانی# فعالیت فیزیکی# سبک زندگی # فضای مجازی
منابع :
Rapport Ifop : « Les Français, l’effort et la fatigue », 2022.
S. R. Chekroud et al., Association between physical exercise and mental health in 1,2 million individuals in the USA between 2011 and 2015: A cross-sectional study, Lancet Psychiatry, 2018.
P. Cuijpers et al., Individual behavioral activation in the treatment of depression : A meta-analysis, Psychotherapy Research, 2023.
N. Daire et P. Schmitt, Première évaluation des qualités physiques des élèves de sixième à la rentrée 2024, Note d’information DEPP, 2025.